Delirium jest stanem, w kt\u00f3rym osoba chora mo\u017ce stwarza\u0107 zagro\u017cenie dla siebie i innych, by\u0107 agresywna, a tak\u017ce nie pami\u0119ta\u0107 ca\u0142ego okresu choroby. Mo\u017ce to oznacza\u0107, \u017ce pacjent nie b\u0119dzie w stanie samodzielnie zadba\u0107 o swoje podstawowe potrzeby, a w skrajnych przypadkach mo\u017ce nawet zrobi\u0107 krzywd\u0119 innym osobom. Dlatego tak wa\u017cna jest profilaktyka tego zaburzenia na szpitalnych oddzia\u0142ach, zw\u0142aszcza na oddzia\u0142ach intensywnej terapii czy chirurgii. Czy to choroba psychiczna? Nie, nie jest to klasyczna choroba psychiczna, ale raczej zesp\u00f3\u0142 objaw\u00f3w o r\u00f3\u017cnorodnej etiologii. Jak d\u0142ugo trwa? Zwykle delirium rozwija si\u0119 w ci\u0105gu kilku godzin lub dni i trwa oko\u0142o kilku dni, ale czas trwania mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cny w zale\u017cno\u015bci od indywidualnych cech pacjenta i przyczyn wyst\u0105pienia delirium.<\/p>\n
Delirium (inaczej ostry zesp\u00f3\u0142 m\u00f3zgowy) jest najcz\u0119\u015bciej kojarzone z nadu\u017cywaniem alkoholu i jego odstawieniem jako delirium tremens. W rzeczywisto\u015bci spektrum przyczyn jest znacznie szersze i mo\u017ce obejmowa\u0107 r\u00f3\u017cne czynniki, takie jak leki, infekcje czy nawet niedo\u017cywienie. Jednak nie jest to ca\u0142a prawda. Delirium jest jednym z najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych zaburze\u0144 psychicznych u hospitalizowanych pacjent\u00f3w \u2013 a\u017c u 50% po z\u0142amaniu szyjki ko\u015bci udowej i u a\u017c 80% pacjent\u00f3w wentylowanych respiratorem na oddzia\u0142ach intensywnej terapii. Nale\u017cy te\u017c doda\u0107, \u017ce delirium mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 nawet u dzieci i m\u0142odzie\u017cy, cho\u0107 jest to znacznie rzadsze.<\/p>\n
Mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 3 postacie delirium \u2013 delirium hiperaktywne (osoba staje si\u0119 wzburzona i niespokojna), delirium mieszane oraz delirium hipoaktywne (osoba staje si\u0119 wycofana i senna). Ka\u017cdy z tych typ\u00f3w ma swoje unikalne cechy, kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c w diagnozie i leczeniu. Zale\u017cnie od typu b\u0119dziemy m\u00f3wi\u0107 o nieco innych objawach, natomiast najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje typ mieszany, w kt\u00f3rym stan hiperaktywny mo\u017ce przechodzi\u0107 w hipoaktywny. Niezale\u017cnie od typu, delirium jest stanem wymagaj\u0105cym natychmiastowej interwencji medycznej i specjalistycznego leczenia.<\/p>\n
Delirium jest najcz\u0119\u015bciej efektem na\u0142o\u017cenia si\u0119 wielu r\u00f3\u017cnych i niezale\u017cnych od siebie czynnik\u00f3w. To mo\u017ce obejmowa\u0107 zar\u00f3wno czynniki \u015brodowiskowe, jak i genetyczne. Przyczyny delirium b\u0119d\u0105 te\u017c zale\u017ce\u0107 od miejsca hospitalizacji i pierwotnego stanu osoby chorej. Do najcz\u0119stszych czynnik\u00f3w ryzyka delirium zaliczymy: uraz (najcz\u0119\u015bciej z\u0142amanie szyjki ko\u015bci udowej oraz urazy g\u0142owy), zabieg operacyjny, nara\u017cenie na ostry nieleczony b\u00f3l, infekcj\u0119 i seps\u0119, d\u0142ugotrwa\u0142e unieruchomienie, stosowanie lek\u00f3w (najcz\u0119\u015bciej lek\u00f3w przeciwb\u00f3lowych i przeciwdrgawkowych), nadu\u017cywanie alkoholu lub substancji psychoaktywnych, niewydolno\u015b\u0107 organ\u00f3w (niewydolno\u015b\u0107 nerek, w\u0105troby), niedo\u017cywienie i odwodnienie, zmiany w funkcjonowaniu organizmu spowodowane starzeniem.<\/p>\n
Delirium mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c pojawi\u0107 si\u0119 w wyniku innych zaburze\u0144 \u2013 chor\u00f3b somatycznych, neurologicznych, psychicznych czy metabolicznych. Cz\u0119sto jest ono jednym z pierwszych objaw\u00f3w schorze\u0144, kt\u00f3re w inny spos\u00f3b mog\u0142yby przej\u015b\u0107 niezauwa\u017cone.<\/p>\n
Diagnostyka delirium nie jest \u0142atwa i cz\u0119sto wymaga wsp\u00f3\u0142pracy wielu specjalist\u00f3w, takich jak lekarze r\u00f3\u017cnych specjalno\u015bci, psychologowie, neurologowie czy psychiatrzy. Najcz\u0119\u015bciej stosuje si\u0119 w tym celu narz\u0119dzia takie jak skale CAM (Confusion Assessment Method) czy CAM-ICU, kt\u00f3re oceniaj\u0105 zar\u00f3wno stan fizyczny, jak i psychiczny pacjenta. Niestety, mimo narz\u0119dzi diagnostycznych, delirium bywa nierozpoznane nawet w 75% przypadk\u00f3w. Dlatego te\u017c wa\u017cne jest, by delirium by\u0142o brane pod uwag\u0119 podczas diagnostyki r\u00f3\u017cnicowej.<\/p>\n
Leczenie delirium opiera si\u0119 na trzech podstawowych filarach:<\/p>\n
Zapobieganie delirium polega na eliminacji czynnik\u00f3w ryzyka i leczeniu podstawowej choroby. Poniewa\u017c delirium jest cz\u0119sto efektem r\u00f3\u017cnych przyczyn, wa\u017cne jest, by zidentyfikowa\u0107 i odpowiednio zdiagnozowa\u0107 zar\u00f3wno przyczyny, jak i objawy. Nale\u017cy te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce w przypadku delirium, jak i innych zaburze\u0144, profilaktyka jest kluczem do sukcesu.<\/p>\n
W rozpoznaniu delirium mo\u017ce pom\u00f3c opisowy test 4AT. Na jego podstawie pytamy osob\u0119 z podejrzeniem majaczenia o podstawowe informacje, takie jak \u2013 imi\u0119, nazwisko, wiek, nazw\u0119 szpitala czy obecny rok. Dodatkowo oceniamy czujno\u015b\u0107 osoby chorej i prosimy o wymienianie nazw miesi\u0119cy od ko\u0144ca do pocz\u0105tku (od grudnia do stycznia). Ka\u017cda nieprawid\u0142owa odpowied\u017a jest punktowana (dodatkowe 4 punkty s\u0105 przyznawane, je\u015bli do zmiany dosz\u0142o nagle). Je\u017celi wynik wyniesie 4 lub wi\u0119cej, to delirium jest wysoce prawdopodobne, je\u017celi 1\u20133 punkty, to jest mo\u017cliwe, a 0 oznacza ma\u0142o prawdopodobne. Wykorzystanie testu 4AT jest szczeg\u00f3lnie przydatne w \u015brodowisku szpitalnym, gdzie personel nie zawsze ma czas na skomplikowane procedury diagnostyczne. Test ten ma te\u017c t\u0119 zalet\u0119, \u017ce jest stosunkowo prosty i szybki w u\u017cyciu.<\/p>\n
Leczenie delirium jest trudne i zazwyczaj wymaga co najmniej kilku dni na stabilizacj\u0119. Najwa\u017cniejsze jest usuni\u0119cie potencjalnej przyczyny (np. zaburze\u0144 utlenowania krwi, podwy\u017cszonego\/obni\u017conego poziomu cukru we krwi, gor\u0105czki). Dodatkowo stosuje si\u0119 psychoterapi\u0119 oraz przymus bezpo\u015bredni lub unieruchomienie, je\u015bli osoba dotkni\u0119ta delirium zagra\u017ca sobie lub innym. Stosowana powszechnie jako \u201euspokajacz\u201d hydroksyzyna mo\u017ce wzmaga\u0107 zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, a uspokajaj\u0105ce benzodiazepiny powinny by\u0107 stosowane tylko u pacjent\u00f3w z delirium o pod\u0142o\u017cu alkoholowym, gdy\u017c w klasycznym majaczeniu mog\u0105 na sta\u0142e upo\u015bledza\u0107 funkcje poznawcze. Decyzje dotycz\u0105ce farmakoterapii musz\u0105 by\u0107 indywidualnie dostosowane do ka\u017cdego przypadku i oparte na dok\u0142adnej diagnozie. Pacjenci ze stanami l\u0119kowymi czy halucynacjami mog\u0105 wymaga\u0107 innego podej\u015bcia leczenia ni\u017c ci z delirium hipoaktywnym. Niekiedy konieczne jest r\u00f3wnie\u017c skonsultowanie z r\u00f3\u017cnymi specjalistami, takimi jak psychiatra czy neurolog.<\/p>\n
Typowo w leczeniu mo\u017cna zastosowa\u0107 haloperidol w formie doustnej, domi\u0119\u015bniowej lub do\u017cylnej, ewentualnie r\u00f3wnie\u017c w formie doustnej rysperydon oraz kwetiapin\u0119. Odpowiednia dawka i droga podania s\u0105 zale\u017cne od stanu pacjenta i przyczyny delirium. Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce wszystkie te leki maj\u0105 swoje skutki uboczne i ich u\u017cycie wymaga sta\u0142ego monitorowania. Na przyk\u0142ad, haloperidol mo\u017ce powodowa\u0107 zaburzenia ruchowe, podobne do objaw\u00f3w choroby Parkinsona.<\/p>\n
W wyj\u0105tkowych okoliczno\u015bciach (np. na intensywnej terapii) dopuszczalna jest czasowa sedacja (u\u015bpienie) przy u\u017cyciu deksmedetomidyny (na 10- lub 24-godzinny wlew), nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ka\u017cda przed\u0142u\u017caj\u0105ca si\u0119 sedacja mo\u017ce wzmaga\u0107 zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci oraz powodowa\u0107 trwa\u0142e ubytki neurologiczne. Wykorzystanie sedacji, szczeg\u00f3lnie na oddzia\u0142ach intensywnej terapii, jest kontrowersyjne i wymaga ostro\u017cno\u015bci. Nie tylko z powodu ryzyka zaburze\u0144 \u015bwiadomo\u015bci, ale tak\u017ce ze wzgl\u0119du na potencjalne komplikacje, takie jak niedoci\u015bnienie, bradykardia czy zmniejszona perfuzja narz\u0105dowa.<\/p>\n
Ostatecznie, ka\u017cdy przypadek delirium jest wyj\u0105tkowy i wymaga indywidualnego podej\u015bcia. Monitorowanie pacjenta oraz prawid\u0142owa diagnoza s\u0105 kluczowymi krokami w skutecznym leczeniu tego stanu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Delirium \u2013 co to takiego? Delirium jest stanem, w kt\u00f3rym osoba chora mo\u017ce stwarza\u0107 zagro\u017cenie dla siebie i innych, by\u0107 agresywna, a tak\u017ce nie pami\u0119ta\u0107 ca\u0142ego okresu choroby. Mo\u017ce to oznacza\u0107, \u017ce pacjent nie b\u0119dzie w stanie samodzielnie zadba\u0107 o swoje podstawowe potrzeby, a w skrajnych przypadkach mo\u017ce nawet zrobi\u0107 krzywd\u0119 innym osobom. Dlatego tak […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":164,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-163","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"yoast_head":"\n